BARDD YN HELPU I LANSIO GWEITHDAI ARLOESOL AR GYFER PLANT YSGOL GWYNEDD ER MWYN HELPU I ATAL TWF BRAWYCHUS MEWN DIGARTREFEDD

Dyddiad: 28/02/2020
GISDA Bethesda-1

Mae bardd a chafodd ei hun yn ddigartref yn ei harddegau wedi helpu i lansio gweithdai arloesol ar gyfer plant ysgol, mewn ymgais i atal cynnydd brawychus mewn digartrefedd yng Ngwynedd.

Mae elusen GISDA wedi lansio’r gweithdai mewn partneriaeth â gweithwyr ieuenctid ac athrawon, a’r ysgol gyntaf i gymryd rhan oedd Ysgol Dyffryn Ogwen ym Methesda.

Dywedodd Arweinydd Tîm Gisda ar gyfer Prosiectau, Lee, wnaeth brofi digartrefedd ei hun yn ei harddegau, bod y tîm prosiect hefyd eisiau dileu rhagdybiaethau a rhagfarnau, gan gynnwys y syniad bod pob person digartref yn begera ar y strydoedd.

Yn y sesiwn gyntaf o’i bath i’w chynnal yn y sir, cafodd disgyblion Blwyddyn 11 gipolwg ar sut beth yw bywyd i bobl ddigartref, a rhai o’r sgiliau sydd eu hangen i oroesi fel trefnu arian, a ble i fynd am help pe baent yn canfod eu hunain heb gartref rhyw dro.

Mi wnaethon nhw hefyd glywed am enwogion sydd wedi profi digartrefedd fel sylfaenydd Apple Steve Jobs, y canwr Ed Sheeran a’r actores Jennifer Lopez.

Mae’r dosbarthiadau’n ganolog i brosiect gwerth £40,000 a ariennir gan Wasanaeth Ieuenctid Cyngor Gwynedd, sy’n cael ei redeg gan GISDA, yr elusen cymorth i’r digartref yng ngogledd Cymru.

Nod y prosiect yn benodol yw atal pobl rhag llithro i ddigartrefedd trwy estyn allan atynt pan fyddant yn profi anawsterau gyntaf.

Mae’n dilyn cynnydd enfawr o 575 y cant mewn achosion o ddigartrefedd dros yr 20 mlynedd diwethaf. Mae llawer o achosion yn cynnwys pobl ifanc rhwng 16 a 25 oed.

Dywed yr elusen bod angen gweithredu ar frys i wrthdroi’r duedd frawychus sy’n effeithio ar ragolygon cenedlaethau cyfan o bob ifanc, meddai arweinwyr y cyrsiau GISDA, Bethan Angharad Williams a Lee Duggan.

Aeth y ddwy â fformat y gweithdy newydd i ysgol am y tro cyntaf erioed ym Methesda, lle cafwyd ymateb ‘hynod galonogol’ gan y disgyblion.

Dywedodd Lee: “Gall unrhyw un fod yn ddigartref oherwydd gwahanol amgylchiadau, anghydfod teuluol, torri perthynas, colli swydd, anawsterau ariannol, sydd wedyn yn gallu arwain at galedi ymarferol ac emosiynol difrifol.

“Mewn sawl achos mae digartrefedd wedi’i ‘guddio’. Mae pobl y syrffio soffas rhwng ffrindiau mewn anobaith wrth chwilio am le i aros dros nos neu am ychydig ddyddiau neu wythnosau. Y math yma o ddigartrefedd yw’r un lleiaf amlwg.”

Roedd ei phrofiad ei hun yn cynnwys chwalfa drawmatig yn ei hamgylchedd teuluol nes nad oedd ganddi unman i aros gan ddiweddu yn syrffio soffas.

“Roeddwn i’n teimlo cywilydd,” meddai. “Doeddwn i ddim eisiau i bobl wybod am fy sefyllfa, roeddwn i’n teimlo’n unig, yn ynysig, yn gorfod dibynnu ar ffrindiau am help.

“Yn ogystal ag anawsterau ymarferol fel dod o hyd i fwyd a lloches, gall straen emosiynol arwain at gylchdro ar i lawr neu mewn rhai achosion mae pobl yn troi at gyffuriau neu alcohol.”

Meddai Lee: “Y rheswm dros fynd i mewn i ysgolion a grwpiau ieuenctid cymunedol eraill yw hysbysu ac addysgu pobl ifanc, eu gwneud yn ymwybodol o bobl ac asiantaethau a all helpu pe byddent byth yn cael eu hunain mewn anhawster.

“Rydym eisiau rhwyd ​​ddiogelwch i ddal pobl ifanc agored i niwed cyn iddyn nhw lithro i ddigartrefedd, er mwyn eu harwain i gael help yn gynt.”

Ychwanegodd Bethan: “Nid ydym yn ceisio dychryn pobl ifanc, mae’r cyfan yn cael ei redeg mewn ffordd ryngweithiol, gadarnhaol. Yn amlwg ni fydd pob person yn ei arddegau neu oedolyn ifanc yn profi digartrefedd yn bersonol ond efallai eu bod nhw’n adnabod rhywun sydd ar fin bod yn ddigartref.

“Y nod yw cynyddu ymwybyddiaeth, addysgu pobl mewn amgylchedd diogel am yr adnoddau sydd ar gael yn y math hwn o sefyllfa, a’u helpu i ddod yn gyfarwydd efo’r systemau sydd ar waith i’w helpu nhw neu eu ffrindiau.”

Mi wnaeth Lee, sy’n fardd ac yn fam i dri o blant, gyhoeddi ei llyfr barddoniaeth cyntaf Reference Points yn 2017, a llwyddodd i gael ei bywyd yn ôl i drefn drwy’r system addysg. Gweithiodd yn galed i fynd i’r brifysgol, gan arwain at ddechrau newydd.

Dywed fod ei phrofiad personol yn ei gwneud hi’n ymwybodol iawn o’r angen i addysgu pobl ifanc a’r gymuned ehangach am achosion sylfaenol digartrefedd a’i effeithiau dinistriol.

Lansiwyd y gweithdai ar ôl cynnydd o 575 y cant yn nifer y bobl ifanc a gofrestrwyd fel rhai sydd angen cefnogaeth, o 83 yn y flwyddyn 2,000 i 561 a gofrestrwyd rhwng Ebrill 2018 ac Ebrill 2019.

Yn ystod y pum mlynedd diwethaf mae GISDA, sydd wedi’i leoli yng Nghaernarfon a Blaenau Ffestiniog, wedi gweithio gyda thros 2,000 o bobl ifanc, gan eu helpu gyda llety, materion ariannol, cymorth iechyd meddwl, a sgiliau bywyd.

Mae’r gweithdai diweddaraf wedi ychwanegu at arfogaeth GISDA, gyda thua 20 eisoes wedi’u cynnal yn llwyddiannus mewn clybiau ieuenctid, grwpiau cymunedol a sefydliadau LHDTC.

Croesawodd gweithiwr ieuenctid Ysgol Dyffryn Ogwen Ffion Williams y cwrs Gisda i’r ysgol. Meddai: “Mae’r ffigurau’n siarad drostyn nhw eu hunain, fedrwn ni ddim caniatáu i’r sefyllfa hon barhau. Ond os gallwn godi ymwybyddiaeth o’r broblem a’r achosion sylfaenol, yna mae gennym siawns i wrthdroi’r duedd.”

Ychwanegodd: “I lawer o bobl ifanc gall fod yn demtasiwn enfawr i adael eu teulu, mynd oddi yno a cheisio gwneud bywyd iddyn nhw eu hunain ar oed ifanc. Ond gall gwneud hynny yn ymarferol ddod yn sioc i’r system.

“Gall rhywbeth eithaf syml fel talu biliau cartref eu cael nhw i sefyllfa enbyd wrth iddyn nhw sylweddoli fod llawer mwy i gyllidebu na’r hyn roedden nhw erioed wedi’i ddychmygu. Dydan ni ddim am ddychryn pobl ifanc na thaflu dŵr oer ar geisio cyflawni eu breuddwydion, ond rydym am eu harfogi efo’r holl ffeithiau perthnasol a’u paratoi i wynebu unrhyw broblemau y maen nhw’n dod ar eu traws.”

Dywedodd Bethan, sy’n cydlynu rhwng GISDA a gweithwyr ieuenctid fel Ffion, eu bod yn falch iawn o gynnal eu gweithdy cyntaf mewn ysgol: “Rydym wedi cynnal cyrsiau llwyddiannus eraill mewn grwpiau cymunedol a chlybiau ieuenctid ond dyma’r ymweliad ysgol cyntaf.

“Mae estyn allan i’r grŵp oedran Blwyddyn 11 yn hollbwysig oherwydd nhw yw’r rhai a all helpu i ledaenu’r neges ymhlith eu cyfoedion.”

Cafodd ei chalonogi gan ymateb y dwsin o ddisgyblion Ysgol Dyffryn Ogwen, 15 ac 16 oed, a oedd ar y cwrs.

Meddai: “Mae Lee a minnau wedi dod oddi yma efo llawer o obaith. Cawsom ein synnu gan y ffordd yr oedd disgyblion yn deall bod yna gymaint o wahanol fathau o ddigartrefedd.

“Yn aml pan rydyn ni wedi siarad efo grwpiau iau bod yna gam-dybio bod digartrefedd bob amser yn golygu byw ar y stryd. Maen nhw’n ei gysylltu â chyffuriau, alcohol neu droseddu.

“Ond dangosodd y grŵp hwn ddealltwriaeth aeddfed o rai o’r materion. Roedden nhw’n amlwg yn gwybod mai digartrefedd yw syrffio soffa, a bod y mater yn effeithio ar bob lefel o gymdeithas. “

Roedd y disgyblion Sophie Jeffreys, 16 oed, a Jessica Davies, 15 oed, ill dwy yn teimlo bod y gweithdy’n fuddiol.

Meddai Sophie: “Yn sicr, mae wedi fy helpu i sylweddoli bod yna sefydliadau i droi atyn nhw os ydw i neu fy ffrindiau angen help. Rwy’n fwy ymwybodol rŵan o lefydd a phobl i fynd atyn nhw.”

Ychwanegodd Jessica: “Mae wedi bod yn agoriad llygad, yn rhoi gwybod i ni am grwpiau cymorth, gwahanol fathau o ddigartrefedd mewn cymunedau a’r ffaith nad dim ond y syniad arferol o bobl sy’n ceisio goroesi mewn blwch cardbord ar y stryd ydi o.”

Ychwanegodd ei chyd-ddisgybl Leon Wild, 15 oed: “Roedd yn ddiddorol dysgu am enwogion oedd wedi bod yn ddigartref, fel sylfaenydd Apple Steve Jobs, y canwr Ed Sheeran a’r actores Jennifer Lopez. Nid yw digartrefedd yn rhywbeth y gallwch chi ei stereoteipio. Mae’n gallu effeithio ar unrhyw un.”

Dywedodd prif weithredwr GISDA, Sian Tomos, fod cael adborth mor gadarnhaol o’r gweithdy ysgol cyntaf yn ysbrydoliaeth ac yn arwydd bod y prosiect yn mynd i’r cyfeiriad cywir.

Meddai: “Mae hyn yn galonogol iawn. Ein cenhadaeth yw gwneud cymunedau cyfan yn ymwybodol y gall digartrefedd ddod at ddrws unrhyw un. Rhaid i ni weithio efo’n gilydd i ddatrys y sefyllfa a helpu i’w atal rhag difetha dyfodol ein cenedlaethau iau.”

Sefydlwyd GISDA yn 1985 i ddarparu llety, cefnogaeth a chyfleoedd i bobl ifanc agored i niwed yng Ngwynedd rhwng 16 a 25 oed. Mae’n cefnogi pobl ifanc ddigartref a’u teuluoedd.

Mae GISDA yn golygu ‘Grŵp Ieuenctid Sengl Digartref Arfon’. Am fwy  o wybodaeth am y prosiect neu weithdai am ddim cysylltwch â Steffan Williams ar 01286671153, neu ewch i: www.gisda.org/