Strategaeth ariannol Cyngor Gwynedd ar gyfer 2019/20

Dyddiad: 08/02/2019

Mae adroddiad i Gabinet Cyngor Gwynedd, fydd yn cael ei flaen-graffu ym Mhwyllgor Archwilio a Llywodraethu’r Cyngor, yn argymell gweithredu rhaglen o £3 miliwn o arbedion pellach ar ben y £2.5 miliwn sydd eisoes ar droed a chyflwyno cynnydd o 5.5% yn y Dreth Cyngor yn 2019/20.

Gan nad yw’r grant mae Cyngor Gwynedd yn ei dderbyn gan Lywodraeth Cymru tuag at y gost o ddarparu gwasanaethau lleol yn ddigonol i gwrdd â’r  cynnydd sylweddol yn y gost o ddarparu gwasanaethau ym meysydd gofal cymdeithasol ac addysg, mae’r Cyngor yn wynebu bwlch ariannol o bron i £13 miliwn yn 2019/20. Mae hyn yn dilyn blynyddoedd lawer o dorri nôl ar wariant a gweithredu arbedion ariannol ar draws yr awdurdod.

Er mwyn cyfarch y bwlch ariannol am y 12 mis nesaf, mae’r Cyngor yn rhagweld y bydd modd gwireddu arbedion sydd eisoes ar droed ac amrywiol drefniadau eraill er mwyn lleihau’r bwlch o £13 miliwn i £6.8 miliwn.

Mae’r Cyngor wedyn wedi adnabod cyfleoedd i leihau ar gostau ‘swyddfa gefn’ ac i weithio’n fwy effeithlon er mwyn arbed £2.45 miliwn pellach ac mae Prif Weithredwr y Cyngor yn gweithio ar gynlluniau fydd yn arbed £500,000 pellach. Mae’r Cyngor yn obeithiol na fydd y camau hyn yn cael effaith negyddol ar bobl Gwynedd.

Yn dilyn cyfres o ymgynghoriadau cyhoeddus a gweithdai cynghorwyr, mae Aelod Cabinet Cyllid y Cyngor yn cynnig y dylid cyfarch y bwlch sydd ar ôl drwy gynllunio gwerth £2.95 miliwn o arbedion ynghyd a chynnydd o 5.5% yn y Dreth Cyngor ar gyfer 2019/20.

Yn yr ymgynghoriad cyhoeddus diweddar, nododd rhai trigolion y dylid cynyddu’r Dreth Cyngor o fwy na 5.5% er mwyn osgoi rhai o’r arbedion hyn. Trafodwyd hyn gan aelodau’r Cyngor mewn gweithdy diweddar ac mae adroddiad yr Aelod Cabinet yn nodi prif gasgliadau’r gweithdy i’r Cabinet eu hystyried (gweler Atodiad 12 o’r adroddiad).

Meddai Aelod Cabinet Cyllid Cyngor Gwynedd, y Cynghorydd Peredur Jenkins: “Fel yr ydym wedi adrodd ar sawl achlysur, mae’r sefyllfa ariannol sy’n wynebu’r Cyngor yn hynod ddifrifol. Daw hyn yn dilyn degawd a rhagor o orfod ymdopi gyda sefyllfa lle nad ydi’r arian grant gan y Llywodraeth i awdurdodau lleol yn ddigonol i gyfarch y pwysau ar wasanaethau lleol.

“Cyn cyflwyno’r argymhellion hyn, rydym wedi cynnig dau gyfle i bobl y sir gynnig eu barn ar y ffordd orau ymlaen. Derbyniwyd adborth gan fwy na 3,100 o drigolion a sefydliadau Gwynedd ac rydym wedi gwrando yn ofalus ar y farn a gyflwynwyd.

“Mae’r broses ymgynghori wedi tanlinellu’r ffaith fod nifer fawr o’r gwasanaethau mae’r Cyngor yn eu darparu yn bwysig i drigolion Gwynedd neu i garfan neu gymuned benodol.

“Yn unol â’r hyn ddywedodd pobl Gwynedd, rydym yn bwriadu amddiffyn addysg a gofal – sef y ddau faes sy’n gyfrifol am oddeutu dwy ran o dair o gyllideb y Cyngor. Rydym hefyd yn ymateb i’r neges gan bobl ifanc a phobl hŷn y dylid gwarchod y gyllideb trafnidiaeth gyhoeddus, a’r neges gan y sector fusnes i gyfyngu’r toriadau sy’n effeithio ar gwmnïau lleol i’r lleiafswm posib.

“I wneud hyn, byddwn yn lleihau ein costau ‘swyddfa gefn’ ymhellach – mae hyn tua hanner yr £2.95 miliwn o arbedion rydym yn eu cynllunio. Wedyn, er mwyn mantoli’r gyllideb rydym yn argymell cynnydd o 5.5% yn y Dreth Cyngor. Byddai cyflwyno cynnydd o lai na hyn yn golygu y byddai’n rhaid gweithredu cyfres o doriadau a fyddai’n cael effaith annerbyniol ar bobl Gwynedd.

“Mae’r ffaith y bydd y cynnydd Treth Cyngor yng Ngwynedd yn is na chyfartaledd Cymru ac yn debyg o fod ymhlith yr isaf yn y gogledd yn dyst i’r ffaith fod ein strategaeth ariannol yn ymgais ddiffuant i amddiffyn gwasanaethau rheng-flaen tra hefyd yn cydnabod fod teuluoedd Gwynedd hefyd o dan bwysau ariannol.”

Wrth edrych i’r dyfodol ychwanegodd y Cynghorydd Jenkins: “Fel Cyngor, mae ein neges i Lywodraeth Cymru yn glir: rydym eleni wedi cyrraedd pendraw yr hyn sy’n bosib heb orfod gweithredu toriadau dwfn fydd yn cael effeithiau pellgyrhaeddol ar bobl a chymunedau Gwynedd.

“I osgoi hyn yn y dyfodol, mae’n hanfodol fod Llywodraeth Cymru yn ariannu cynghorau yn deg.”

Bydd Pwyllgor Archwilio a Llywodraethu Cyngor Gwynedd yn craffu’r strategaeth ariannol ar 14 Chwefror, cyn i’r Cabinet benderfynu ar y cynlluniau arbedion i’w gwireddu ac ar argymhelliad ar gyllideb 2019/20 ar 19 Chwefror. Wedyn, bydd cyfarfod llawn Cyngor Gwynedd yn cymryd y penderfyniad terfynol ar y gyllideb ar 7 Mawrth.