Prosiect i goffau'r Rhyfel ar y Môr yn Storiel, Bangor

Dyddiad: 21/08/2018
CriwCelf
Mae Prosiect Llongau-U 1914-18 yn fenter ar y cyd rhwng Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru, Prifysgol Bangor a’r Gymdeithas Archaeoleg Forwrol i goffau’r rheiny a wasanaethodd ar y môr yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf.

Mae’r partneriaid wedi defnyddio’r technegau delweddu tanddwr diweddaraf er mwyn archwilio llongau a suddwyd ar hyd arfordir Cymru gan ymosodiadau llongau tanfor.

Yn yr arddangosfa yn Storiel, Bangor mae yna amryw o baneli sydd yn cyfeirio at wahanol elfennau o fewn hanes rhyfela ar y môr gan gynnwys: Rhyfela Didrugaredd, Perygl Anweledig, Bywyd ar y Llongddrylliadau a Seinio Gwely’r Môr. Mae dau banel yn ymdrin â Gwynedd yn uniongyrchol:  Gwynedd, y Rhyfel Byd Cyntaf a’r Môr a Cofebau a Beddau Rhyfel Gwynedd.

Mae ‘Gwynedd, y Rhyfel Byd Cyntaf a’r Môr’ yn cyfeirio at hanes y llong danfor Almaeneg UC 65, a suddwyd nifer o gychod yn ystod y rhyfel, gan gynnwys pump ger Ynys Enlli. Hefyd cawn hanes y MARY B MITCHELL, cwch a oedd ym mherchnogaeth yr Arglwydd Penrhyn a addaswyd yn ystod y rhyfel byd cyntaf er mwyn denu llongau tanfor i wyneb y dŵr.

Mae ‘Cofebau a Beddau Rhyfel Gwynedd’ yn talu teyrnged i’r bobl hynny o ogledd Cymru a laddwyd yn ystod y rhyfel, ac yn cyfeirio at gofebion ym Mangor, Caernarfon ac Aberdyfi. Ceir hanes Thomas Jones Williams o Fangor a oedd ar yr ALGIERS pan suddwyd hi gan yr UC 65, a hefyd hanes Thomas John Roberts, Bangor, a ymunodd gyda’r Llynges Frenhinol yn 15 oed. Roedd o ar y GOOD HOPE pan suddwyd hi ar 1 Tachwedd 1914.

Yn ogystal â’r uchod, mae aelodau Criw Celf wedi ymateb i’r arddangosfa drwy wneud gwaith ymchwil a braslunio yn Amgueddfa Forwrol Porthmadog. Ysbrydolwyd gan hanes y MISS MORRIS a suddwyd 20 milltir i’r de o Sbaen gan long danfor o’r Almaen. Crëwyd gosodiad creadigol mewn cydweithrediad gyda’r artist Theresa Urbanska sydd yn cyd-fynd gyda’r prosiect, ac sydd ar ddangos yn yr arddangosfa.

Mae’r arddangosfa i’w weld yn Storiel, Bangor hyd at 6 Hydref. Mae Storiel ar agor o 11am tan 5pm o ddydd Mawrth hyd at ddydd Sadwrn.

Llun: Gosodiad gan aelodau o Griw Celf  mewn cydweithrediad a’r artist Theresa Urbanska.